Een kind erkennen in Nederland: hoe werkt dat?

Het krijgen van een kind is een bijzonder moment. Juridisch gezien is het echter niet altijd vanzelfsprekend dat beide ouders automatisch als ouder worden geregistreerd. In veel situaties moet een ouder het kind eerst erkennen voordat er een juridische band ontstaat. 

In deze blog leggen wij uit wat erkenning inhoudt, wanneer erkenning nodig is, welke documenten u meestal nodig heeft en welke juridische gevolgen erkenning kan hebben. Ook gaan wij in op bijzondere situaties, zoals een geboorte in het buitenland, een buitenlands huwelijk, het verkrijgen  van een verblijfsrecht en signalen van schijnerkenning.

Wat betekent het erkennen van een kind?
Erkenning is een juridische handeling waarmee iemand een familierechtelijke band met een kind tot stand brengt. Door erkenning wordt iemand juridisch ouder van het kind. Dat brengt rechten en plichten met zich mee, zoals onderhoudsplicht, erfrechtelijke gevolgen en, afhankelijk van de situatie, gevolgen voor het ouderlijk gezag.

Erkenning is niet hetzelfde als biologisch ouderschap. Ook iemand die niet de biologische ouder is, kan een kind erkennen, als aan de wettelijke voorwaarden is voldaan. Omgekeerd geldt dat een biologische vader niet altijd automatisch juridisch vader is. Daarvoor kan erkenning of een andere juridische grondslag nodig zijn.

Wanneer moet u een kind erkennen?
Erkenning is vooral relevant wanneer het juridisch ouderschap niet automatisch ontstaat. Dat speelt bijvoorbeeld bij:
     •  een ongehuwde vader die geen geregistreerd partnerschap heeft met de moeder;
     • de vrouwelijke partner van de moeder, wanneer geen sprake is van automatisch juridisch ouderschap;
     • ouders die samenwonen zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap;
     • internationale gezinssituaties waarin moet worden beoordeeld of buitenlands juridisch ouderschap in Nederland wordt               erkend.

Hoe kunt u een kind erkennen bij de gemeente?
Erkenning kan op twee manieren plaatsvinden:
     • bij de ambtenaar van de burgerlijke stand, door het opmaken van een akte van erkenning;
     • bij een notaris, door het opmaken van een notariële akte.

In de praktijk kiezen veel ouders voor erkenning bij de gemeente. Dat kan al vóór de geboorte. Dit heet erkenning van de ongeboren vrucht. Erkenning kan ook plaatsvinden bij de geboorteaangifte of op een later moment.

Welke documenten heeft u nodig om een kind te erkennen?
Welke documenten nodig zijn, kan per gemeente en per situatie verschillen. In de regel wordt gevraagd om:
     • een geldig identiteitsbewijs van de erkenner;
     • toestemming van de moeder, schriftelijk of ter plekke bij de ambtenaar van de burgerlijke stand, als het kind jonger is dan          zestien jaar;
     • schriftelijke toestemming van het kind zelf als het kind twaalf jaar of ouder is;
     • bij erkenning vóór de geboorte: een zwangerschapsverklaring of een verklaring van de moeder;
     • in sommige gevallen aanvullende documenten, zoals een geboorteakte of buitenlandse akten.

Bij internationale situaties kan de gemeente aanvullende vragen stellen over buitenlandse documenten, legalisatie, vertaling of de erkenning van buitenlandse familierechtelijke rechtsfeiten.

Wat als de moeder of het kind geen toestemming geeft?
Voor erkenning is in bepaalde gevallen toestemming nodig van de moeder en/of het kind. Wordt die toestemming geweigerd, dan kan degene die het kind wil erkennen de rechtbank vragen om vervangende toestemming. De rechter beoordeelt dan onder meer of de verzoeker de verwekker is, of als vader in een nauwe persoonlijke betrekking tot het kind staat. Ook de persoon die als levensgezel van de moeder heeft ingestemd met de verwekking, kan in bepaalde gevallen vervangende toestemming vragen. Het belang van het kind staat daarbij centraal.

Wanneer is erkenning niet mogelijk?
De wet bepaalt dat erkenning in bepaalde situaties niet mogelijk of nietig is. Dat is onder meer het geval wanneer:
     • de erkenner jonger is dan zestien jaar;
     • het kind al twee juridische ouders heeft;
     • de erkenner een bloedverwant van de moeder is in de opgaande of nederdalende lijn, of een broer of zus van de moeder;
     • de vereiste toestemming van de moeder of het kind ontbreekt.

Daarnaast kan erkenning onder omstandigheden achteraf worden vernietigd. Dat kan bijvoorbeeld spelen wanneer blijkt dat de erkenner niet de biologische vader is en sprake was van bedreiging, dwaling of bedrog. Ook het Openbaar Ministerie kan in uitzonderlijke situaties vernietiging vorderen, bijvoorbeeld bij strijd met de openbare orde.

Erkenning en ouderlijk gezag: is dat hetzelfde?
Erkenning en ouderlijk gezag zijn niet hetzelfde. Door erkenning wordt iemand juridisch ouder. Ouderlijk gezag ziet op de bevoegdheid en verantwoordelijkheid om beslissingen te nemen over de verzorging, opvoeding, woonplaats, schoolkeuze en medische aangelegenheden van het kind.

Sinds 1 januari 2023 geldt in veel gevallen dat de ouder die het kind erkent automatisch samen met de moeder het ouderlijk gezag krijgt. Daarop bestaan uitzonderingen. Is een kind vóór 1 januari 2023 erkend, dan kan het nodig zijn om gezamenlijk gezag alsnog apart te regelen.

Erkenning bij geboorte in het buitenland
Wordt een kind in het buitenland geboren, dan kan erkenning juridisch complexer zijn. Soms kan erkenning plaatsvinden bij de lokale autoriteiten in het buitenland. In andere gevallen kan erkenning ook in Nederland plaatsvinden, bijvoorbeeld wanneer de ouder in Nederland woont of de Nederlandse nationaliteit heeft. Niet iedere buitenlandse erkenning heeft automatisch rechtsgevolgen in Nederland. Er moet onder meer worden gekeken naar het toepasselijke recht, de vorm van de akte, eventuele legalisatie of apostille, vertalingen en de vraag of erkenning van de buitenlandse rechtshandeling verenigbaar is met de Nederlandse openbare orde.

Erkenning bij een buitenlands of bigaam huwelijk
Een bijzondere situatie doet zich voor wanneer sprake is van een huwelijk dat in het buitenland rechtsgeldig is gesloten, maar in Nederland mogelijk niet wordt erkend. Dat kan bijvoorbeeld spelen bij een bigaam huwelijk: een huwelijk dat is gesloten terwijl een van de echtgenoten al met een ander is gehuwd.

In Nederland is bigamie verboden. Een in het buitenland gesloten huwelijk kan in Nederland worden geweigerd als erkenning kennelijk onverenigbaar is met de openbare orde. Wanneer een huwelijk in Nederland niet wordt erkend, kan dat gevolgen hebben voor de vraag of automatisch juridisch vaderschap ontstaat. In dat geval kan erkenning van het kind alsnog noodzakelijk zijn.

Welke gevolgen kan erkenning hebben?
Erkenning kan gevolgen hebben voor de nationaliteit van het kind. Wanneer een Nederlandse ouder een kind erkent vóór de zevende verjaardag van het kind, kan het kind onder voorwaarden automatisch de Nederlandse nationaliteit verkrijgen.
Vindt erkenning plaats nadat het kind zeven jaar is geworden, dan gelden aanvullende voorwaarden. In dat geval moet de Nederlandse ouder doorgaans aantonen dat hij of zij de biologische ouder is. Dit moet binnen de wettelijke termijn gebeuren.
Erkenning en verblijfsrecht

Erkenning kan ook een rol spelen in verblijfsrechtelijke procedures. Wanneer een kind de Nederlandse nationaliteit heeft, kan een ouder van buiten de Europese Unie onder voorwaarden recht hebben op verblijf bij een minderjarig Nederlands kind. Dit wordt vaak aangeduid als verblijf op grond van het Chavez-Vilchez-arrest. Daarbij kijkt de IND onder meer naar de daadwerkelijke zorg- en afhankelijkheidsrelatie tussen ouder en kind. Erkenning kan dus belangrijk zijn, maar is niet voldoende. De feitelijke gezinssituatie, de zorgverdeling en het belang van het kind spelen een grote rol.

Schijnerkenning: waarom gemeenten en IND kritischer kijken
Omdat erkenning juridische gevolgen kan hebben voor nationaliteit en verblijfsrecht, bestaat ook risico op misbruik. Een schijnerkenning is een erkenning die niet voortkomt uit een werkelijke familieband of zorgrelatie, maar uitsluitend wordt gebruikt als juridische constructie om verblijfsrecht te verkrijgen.

De IND ziet het aantal signalen van mogelijke schijnerkenning toenemen. Het kabinet heeft daarom aangekondigd maatregelen te nemen Kabinet neemt maatregelen tegen schijnerkenningen | Rijksoverheid.nl). Gemeenten, ambtenaren van de burgerlijke stand en de IND kijken in complexe situaties kritischer naar de omstandigheden rond een erkenning.

Waarom tijdig juridisch advies verstandig is
Erkenning van een kind lijkt soms een eenvoudige formaliteit bij de gemeente. In de praktijk kan erkenning echter verstrekkende gevolgen hebben voor juridisch ouderschap, gezag, onderhoudsplicht, erfrecht, nationaliteit en verblijfsrecht.
Dat geldt in het bijzonder wanneer sprake is van een internationale gezinssituatie, een geboorte in het buitenland, twijfel over toestemming, een buitenlands huwelijk of vragen van de gemeente of IND. Door vooraf advies in te winnen, voorkomt u dat belangrijke stappen worden gemist of dat onduidelijkheid ontstaat over de juridische positie van ouder en kind.

Heeft u vragen over erkenning van een kind?
Heeft u vragen over erkenning, juridisch ouderschap of de gevolgen voor nationaliteit en verblijfsrecht? Neemt u dan gerust contact met ons op. Wij denken graag met u mee over uw situatie en helpen u zorgvuldig in kaart te brengen welke stappen nodig zijn.

Terug naar overzicht